GEHEIMEN VAN KOS

Door: Sancha Schuurs. (De auteur van Grieks kookboek Yiayia kookt)

De eerste keer dat ik op Kos was, is 37 jaar geleden. Ik had er een vriendje en heb het eiland in die tijd vaak bezocht. De laatste keer dat manlief en ik er samen waren, was in 2011. Sinds die tijd is er veel veranderd. Lagen er toen nog vissersbootjes vredig te dobberen in de haven van Kos-Stad, nu hebben die plaatsgemaakt voor toeristenboten. De ene nog groter en rijker versierd dan de andere. Het is september en er heerst een gezellige drukte.

Er mag dan wel veel veranderd zijn, maar de oude stad is nog steeds de oude stad. Met de minaretten, de plataan van Socrates, de kathedraal, de markthal, het kasteel, de prachtige weg met palmbomen… Dat verandert niet. Nou ken ik Kos erg goed, maar toch blijkt dit eiland nog een aantal geheimen voor me te hebben. En die deel ik graag met jullie. Sssst, niet aan iedereen vertellen, hoor!

“Zullen we naar Psalidi gaan en Miranda verrassen?” vraag ik als we instappen. Manlief vindt het prima. “Je kunt haar winkel echt niet missen,” wijs ik, “wat ziet dát er leuk uit! Het is misschien wel het leukste winkeltje dat ik ooit gezien heb.” We lopen naar binnen en daar zit Miranda net haar boekhouding te doen. “Miranda!” roep ik, “verrassing!”  Hoe Miranda op Kos terecht kwam, is een heel romantisch verhaal… Zij werd niet alleen verliefd op het eiland, maar ontmoette daar ook Antonis. Toen hun zoon Konstantinos werd geboren, was het duidelijk dat ze er nooit meer weg zou gaan.

 In 2017 volgde er nóg een geboorte: Miranda tours & gifts. In deze prachtige souvenirwinkel in het plaatsje Psalidi kijk je werkelijk je ogen uit! Alles wat Miranda bedenkt, maakt Antonis. Zo verwerkte hij onder andere antieke houten deuren in het interieur en is er een kast met zoveel laatjes, dat ze bijna niet te tellen zijn. Er is een watervalletje, een beschilderde boomstronk en een waterput. En als je al die souvenirs ziet, word je helemaal hebberig. Ik heb er minstens anderhalf uur rondgekeken en ik weet zeker dat ik nóg niet alles heb gezien…  Behalve de winkel hebben ze ook een uitleenservice en organiseren ze excursies. En wil je informatie? Miranda vertelt waar je moet zijn.

Met een zak vol cadeautjes vertrekken we weer. En een armbandje met boze oogjes en een kruisje. “Dat past zich vanzelf aan je pols aan,” zegt ze erbij. De oogjes, matia, staan voor bescherming. Het kruisje staat symbool voor het Grieks-orthodoxe geloof. “Wát een lieve vrouw,” zeg ik als we weer in de auto zitten.

We gaan naar de thermale bronnen en daarna naar de kleine zoutvlakte bij Psalidi. Dit natuurgebied staat bekend als het Psalidi Wetland of de Psalidi-lagune. Tijdens de Italiaanse bezetting gebruikten de bewoners die voor lokale zoutproductie. Het gebied wordt gevoed door twee zoetwaterstromen uit de bergen die samenkomen aan de kust. Hierdoor ontstaat een permanente brakwaterlagune die via een natuurlijke geul met de zee in verbinding staat. Het is een officieel beschermd opvangcentrum voor flora en fauna (Agios Fokas Wildlife Sanctuary). Je vindt er naast flamingo's, reigers en wilde eenden ook de zeldzame Kaspische beekschildpadden.

 Als wij er aankomen, is er net een imker bezig met zijn bijenkasten. “Blijf maar op een afstand, zodat ze je niet steken,” waarschuwt hij. “Hoe gaat het met de bijen?” vraag ik. “Niet zo goed. Het is veel te heet geweest en daardoor waren er weinig bloemen. Ook zijn er veel bijen daardoor gestorven. Bij Marmari is nog een zoutvlakte. Dat is die kant op,” wijst hij.

“Zullen we over de kustweg rijden?” vraag ik aan Wim, “dat is leuker dan over de hoofdweg. We moeten daarvoor terug naar Kos stad, dan kunnen we langs het Lambi strand rijden.” Als we verder doorrijden, worden we helemaal blij. Hier zijn nog prachtige ongeorganiseerde zandstranden waar nauwelijks toeristen zijn. Er staan enkele huisjes waar de locals wonen. Vlak voor Tigaki komen we slechts één minimarket tegen waar ze lokale producten verkopen en een coffeecorner met selfservice hebben. Hier komen de bewoners van het eiland bij elkaar om samen de dag door te nemen en te discussiëren over politiek.

 De grote zoutvlakte, het Alikés zoutmeer, ligt tussen Tigaki en Marmari. Tot 1989 werd hier zeezout gewonnen. Maar liefst 1 miljoen kilo per jaar. Inmiddels is het beschermd Natura 2000-gebied. Hier kun je vanuit de kijktoren vogels spotten, zoals flamingo’s, reigers en pelikanen. Maar ook zie je er schildpadden, waterslangen en zelfs vossen.

Rondom het zoutmeer staan hier en daar ruïnes van de oude, verlaten zoutmagazijnen en pomphuisjes. Streetart-artiesten maakten er prachtige murals op. De felle kleuren van de schilderingen steken heel mooi af tegen het wit van de zoutvlakte.

We rijden verder binnendoor naar Marmari en vervolgens over de hoofdweg weer terug naar Kos. Onderweg spotten we een manege en een prachtig kerkje. Een Griekse vrouw fietst voorbij en ziet ons kijken. “Het is klein, maar mooi. Ga maar even binnen kijken.” In de toren is een wenteltrap die leidt tot de klokken.

We rijden door naar Zia. Vroeger was dat een vredig bergdorpje met enkele cafés, een keramiekwinkeltje en een man die olijfhout sneed. Nu wemelt het er van de toeristen en er zijn enkel nog cafés, taverna’s en toeristenwinkels. Maar we hebben een goede reden om het dorp in te gaan, want ik wil Nanny graag zien. Zij runt er To Rodano, Het Spinnenwiel, een winkeltje met sieraden en smaakvol keramiek. “Nanny!” roep ik als we er binnenkomen. “Sancha, wat een verrassing, wat leuk!” We kletsen gezellig even en ze raadt ons aan toch even omhoog te lopen om de kerk en de watermolen te zien. 

De Agios Georgios-kerk is het middelpunt van het dorp en gebouwd in de traditionele Dodekanesos-architectuur. Binnen zie je prachtig houtsnijwerk. De oude watermolen (Neromylos) herinnert aan de tijd dat Zia een zelfvoorzienend agrarisch bergdorp was. De molen werd aangedreven door de natuurlijke waterbronnen uit het Dikaios-gebergte. De molen werkt niet meer, maar is prachtig gerestaureerd en ingericht als een klein museum. Wij genieten op het terras van de bronnen waaruit het water naar beneden klettert.